चैत्र १०, २०७३- साता लामो चीन भ्रमणमा उड्नुभन्दा साढे तीन घण्टा अघिसम्म प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालले प्रतिपक्षी एमाले र मधेसी मोर्चासँग बिहीबार रातिसम्मै सहमतिको प्रयास त गरे, तर विना तयारी वार्ता गरिएको भन्दै एमालेले पहिले सरकार र मधेसी मोर्चाबीच संविधान संशोधनका एजेन्डामा एकरुपता ल्याउन माग गरेपछि वार्ता विषय प्रवेश नै नभई सकियो ।
दाहालले बिहीबार बिहानदेखि रातिसम्मका चरणबद्ध बैठकहरुबाट तत्कालै निष्कर्ष निक्लिहाल्ने सम्भावना आफूले नदेखे पनि चीनबाट फर्कने बित्तिकै सीमांकन हेरफेर थाती राखेर त्यस बाहेकका विषयमा संविधान संशोधन गराएर छाड्ने आश्वासन दिए । ‘आजै म चीन जाने भएकाले धेरै विषयमा कुराकानी गरेर निष्कर्ष निकालिहाल्न सम्भव भएन, तर केपी ओलीजीसँग भएको कुराकानीबाट म अब संविधान संशोधनका आधार तयार भएको देखेको छु,’ बालुवाटारमा एमाले र मोर्चासग सत्ता घटकको संयुक्त बैठकमा दाहालले भने, ‘स्थानीय चुनावपछि सीमांकन पनि टुंगिनेगरी अब मोर्चा सहमतिमा आउनुपर्छ । एमालेसगको कुराकानीले म त्यसबाहेकका विषयमा तत्कालै संविधान संशोधन विधेयक अघि बढ्ने ठाउँ मैले देखें ।’
बालुवाटार बैठकमा दाहालसहित कांग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवा, मधेसवादी सात दलमध्ये छ अध्यक्ष अनि राप्रपा अध्यक्ष तथा उपप्रधानमन्त्री कमल थापा समेत सहभागी थिए । बेलुकीको वार्तामा नगएका एमाले अध्यक्ष ओली भने सिंहदरबारमा पार्टी उपाध्यक्ष वामदेव गौतसहित दाहालसग छुट्टै कुराकानीमा सामेल थिए ।
स्रोतका अनुसार ओलीले दाहाललाई भने, ‘सीमांकन थाती राखेर संशोधन पारित गर्न एमालेले सहयोग गरे मोर्चा मान्छ, अनि चुनावमा जान्छ भन्ने आधार देखाउनुस् । मोर्चा त्यसो गर्न तयार हुने हो भने एमालेले यसबारे सकारात्मक ढंगले सोच्न सक्छ । तर बोलेको कुरा पुर्याउनुपर्यो । पछि फेरि पोहोरको पहिलो संशोधनको बेलामा जस्तै यो पुगेन, ऊ पुगेन भन्न पाइन्न ।’
दाहालले संघीय प्रदेशको सीमांकनमा तत्काल सहमति नदेखिने भएपछि बाँकी तीन विषयमा संविधान संशोधनका लागि तयार हुन ओलीलाई आग्रह गरे । एमालेकै जस्तो आशंका मोर्चातिर पनि रहेको भन्दै उनले संशोधनमा पहिले प्रतिबद्धता जनाइहेर्न शर्त तेस्र्याएका थिए । ‘संशोधन विधेयक टुंगो लगाउने वचन दिनुहोस्, मोर्चालाई चुनावमा ल्याउन म वातावरण बनाउछु,’ दाहाललाई उद्धृत गर्दै बैठक स्रोतले भन्यो । उक्त बैठकमै दाहाल चीन उड्नुअघि एमाले सहित मोर्चासग वार्ता गर्ने सहमति दुई नेताबीच भएको थियो ।
बालुवाटारमा भने ओली अनुपस्थित रहेपछि एमालेबाट सहभागी उपाध्यक्ष गौतम र संसदीय दल उपनेता सुवास नेम्वाङले सप्तरीमा मोर्चाले शान्तिपूर्ण ढंगले सभासम्मेलन गर्ने अधिकार किन कुण्ठित गरेको भनी सुरुमै प्रश्न गरे ।
बनारस र नयाँ दिल्ली भ्रमणबाट बिहीबार दिउसो राजधानी फर्केका संघीय समाजवादी फोरम अध्यक्ष उपेन्द्र यादवले आफू केही महिनाअघि सुर्खेत जादा एमाले कार्यकर्ताले उसैगरी आक्रमण गरेर ‘शान्तिपूर्ण सभासभासम्मेलन गर्ने संवैधानिक हक कुण्ठित गरेको’ कटाक्ष फर्काएपछि बैठक एकैछिन विषयान्तर भएको थियो । ‘प्रतिपक्षीलाई बाहिर राखेर संविधान सर्वस्वीकार्य बनाउन सकिन्न भन्ने लागेर आज मोर्चासगको वार्तामा पहिलोपल्ट हामीलाई पनि बोलाउनुभएको होला, त्यसका लागि धन्यवाद,’ बैठकमा नेम्वाङले दाहाल र देउवालाई व्यंग्य गरे, ‘पहिलो संविधान संशोधन हाम्रो रहरले होइन, बाध्यताले भएको थियो । त्यस बेला कांग्रेस सभापति सुशील कोइरालाले संशोधन गरे मधेसी, जनजाति, दलितहरु सहमतिमा आउछन् भन्नुभएकोले हामी मान्यौं, तर सहमति हुन सकेन । यसपालि पनि त्यस्तै हुने त होइन ?’
नेम्वाङले पहिले सरकार र मोर्चाबीच संशोधनको विषयमा साझा धारणा बन्न सके एमालेसगको छलफल मूर्त हुने तर्क गरेका थिए । प्रधानमन्त्री दाहालले मोर्चासग कार्यदलमार्फत् वार्ता भइरहे पनि सहमतिमा पुग्न अझै बाकी रहेको बताएपछि एमाले नेताहरुले पहिले ‘तीन बुदे सहमतिका हस्ताक्षरकर्ताहरुबीच संशोधनबारे साझा धारणा’ तयार गरेपछि मात्रै एमालेले आफ्नो धारणा राख्ने उनीहरुले अडान राखे ।
मोर्चाको तर्फबाट बोलेका तमलोपा अध्यक्ष महन्थ ठाकुरले ठूला दलहरुले आफूहरुलाई उधारो आश्वासनमा सीमित राखेको भन्दै आक्रोश पोखेका थिए । ‘हामी यसपल्ट उधारो आश्वासन मान्नेवाला छैनौं, तपाईंहरुले के के गर्न खोजेको हो, पहिले गरेर देखाउनुस्,’ ठाकुरले भने, ‘अनि मात्रै सहमति हुने सम्भावनाको कुरा गरौंला । वार्तामा बोलाउने, आश्वासन मात्रे दिने काम भयो ।’
सदभावना पार्टी अध्यक्ष राजेन्द्र महतोका अनुसार बैठकमा स्पष्ट मुद्दाहरुमा कुनै छलफल भएन । दाहाल चीन गएकै अवधि पनि सहमतिको मिलनविन्दू पहिल्याउने, उनी चीनबाट फर्कने बित्तिकै सहमतिको निर्णायक पहल हुने आश्वासन दिएपछि बैठक विना निष्कर्ष टुंगिएको महतोले जानकारी दिए ।
माओवादी केन्द्र प्रवक्ता पम्फा भूसालले प्रतिपक्षी एमालेको उपस्थितिमा सीमांकनबाहेक संविधान संशोधन टुंग्याउन सकिने विकल्पमा बैठक प्रवेश गरेको जानकारी दिइन् । ‘प्रतिपक्षी एमाले र मोर्चा दुवै सकारात्मक हुने ठाउहरु देखिएका छन्, आजै निष्कर्ष ननिक्ले पनि सहमतिको दिशातिर छलफल उन्मूख भएको छ,’ भूसालले भनिन्, ‘प्रधानमन्त्री चीनबाट फर्केलगत्तै सीमांकन थाती राखेर संशोधन विधेयक टुंगो लगाउने र चुनावको वातावरण बनाउनेमा सहमति हुन्छ ।’
मोर्चासग बैठक हुनुअघि दाहालले बिहीबारै दिल्लीबाट फर्केका संघीय समाजवादी फोरम अध्यक्ष उपेन्द्र यादवसग सिंहदरबारमै भेटेका थिए । स्रोतका अनुसार दुई नेताबीच संविधान संशोधन विधेयक टुंगो लगाउनेबारे विकल्पको खोजीमा कुराकानी भएको थियो ।
